Jest cenną jubilersko odmianą kwarcu, odznaczającą się barwą fioletową, fioletowoczerwoną i purpurową. Nazwa „ametyst” wywodzi się od barwy kamienia, która zbliżona jest do barwy wina. Według innych słowo „amethustos” oznacza trzeźwy, dlatego też wskazuje się na istnienie przekonania, że raczenie się alkoholem z czar ametystowych było dla pijących zabezpieczeniem przed doprowadzeniem się do stanu upojenia. Ametyst swoją barwę zawdzięcza przede wszystkim obecności centrów barwnych wzbudzanych przez związki żelaza. O intensywności barwy ametystu stanowi krótkotrwałe jego ogrzewanie.
W temperaturze 400-5000C okazy o barwie jasnofiołkowej przybierają kolor filetowy lub fioletowopurpurowy. Natomiast w temperaturze przekraczającej 5750C ametyst staje się bezbarwny.
            W kontekście terapii kamieniami szlachetnymi podkreśla się, że ametyst ma właściwości odstresowujące. Wykorzystywany bywa do leczenia bólów głowy i migreny. Ametyst leczy też nerwice, wszelkie lęki, choroby krwi oraz alkoholizm. Sprzyja wycieszeniu i medytacjom. Kamień ten pomaga w zharmonizowaniu życia erotycznego. Stanowi również ochronę przed nałogami i różnego rodzaju uzależnieniami.